Een Engelse cartoon uit 1907, When Women Vote, Washing Day, maakt op satirische wijze duidelijk waar de anti-suffragettes begin twintigste eeuw bang voor waren. Een man doet het huishouden en dat ziet er niet erg fraai uit. Roodaangelopen is hij druk bezig, terwijl zijn vrouw ontspannen chocola eet met vriendinnen. Op de achtergrond een bord met daarop een omgekeerde man-vrouw taakverdeling: de wereld op zijn kop.
De boodschap is simpel en een tikje hysterisch: geef vrouwen politieke rechten en mannen zijn de klos.
Vrouwen die zich buiten het huis begeven, kaarten, plezier hebben, zijn verdacht. Politieke participatie leidt kennelijk tot frivoliteit. En mannen? Die eindigen alleen, zwoegend achter de wastobbe, met een krijsend kind op de arm.
Stel je voor..
De grap van de cartoon zit in de omkering, maar juist daardoor wordt een bestaande hiërarchie bevestigd. Een man die voor het huishouden en een kind zorgt, dat hóórt niet. Dat is nu eenmaal de taak van de vrouw.
De cartoon berust op aannames over genderrollen die als natuurlijk en onveranderlijk worden voorgesteld. De bijbehorende competenties ook: mannen kunnen geen zorg, vrouwen geen politiek. Bovendien is er sprake van een zero-sumlogica: wat vrouwen winnen, verliezen mannen. Gedeelde verantwoordelijkheid bestaat in dit universum niet. Een ander argument van de tegenstanders van vrouwenkiesrecht: vrouwen zijn te emotioneel en irrationeel om politieke beslissingen te nemen.
Alles werd in stelling gebracht om de natuurlijke orde, ofwel het patriarchaat, in stand te houden.
Ruim een eeuw later kijken we massaal naar de documentaire Inside the Manosphere van Louis Theroux. De opvattingen die daarin worden geuit, zijn shockerend, maar nieuw zijn ze niet. De redeneringen volgen nauwgezet het patroon van antifeministische argumenten rond 1900.
In veel online filmpjes leggen mannelijke influencers van nu uit dat vrouwen wel degelijk waarde hebben, die waarde is namelijk aangeboren. Het zit in hun lichaam, hun uiterlijk, hun aantrekkelijkheid. Dat is hun kapitaal. Mannen daarentegen moeten hun waarde verdienen, via competitie en prestatie.
Het klinkt bijna als een compliment voor vrouwen. Bijna. De boodschap lijkt te zijn dat vrouwen intrinsiek waardevol zijn, zonder dat ze daar iets voor hoeven te doen. Maar bij nadere beschouwing bestaat ze alleen bij gratie van hoe vrouwen worden bekeken, en beoordeeld, door mannen.
Wie volledig afhankelijk is van die blik, de male gaze, verliest autonomie. Het lichaam van de vrouw bepaalt zo haar lot, en fungeert tegelijk als haar gevangenis.
Dat mechanisme komt ook op een andere manier naar voren in de documentaire.
We zien hier Justin Waller, die zichzelf als alpha male presenteert en nauwe banden heeft met Andrew Tate. Volgens hem is alles in de maatschappij door mannen gebouwd. Wanneer Louis Theroux hem vraagt of dat zeker is, luidt het antwoord: ‘It is a fact.’
Dat vrouwen ontbreken in het maatschappelijke leven wordt door hem verklaard vanuit hun natuurlijke bestemming. Vrouwen zijn nu eenmaal niet ambitieus of creatief. Zij willen zorgen. Die verschillende bestemmingen van mannen en vrouwen zijn helemaal niet erg, stellen de online alfa mannen. De vrouw van Waller zal dit later in de documentaire beamen. Zij zegt dat ze gewoon voelt, weet, dat dit is hoe de meeste mannen en vrouwen willen leven. En daarom zit zij hele dagen thuis, luiers te verschonen, terwijl haar man geld verdient en aanpapt met andere vrouwen.
Zo’n gesloten wereldbeeld, dat voorbij gaat aan feiten en ratio, wijst op een bijna religieus beleefde overtuiging. Het heeft dezelfde kenmerken: absolute waarheidsclaims, ongevoeligheid voor tegenbewijs en een sterke behoefte aan orde en zekerheid. Chaos kan voorkomen worden, zolang iedereen zijn natuurlijke plaats kent.
Antifeministische ideeën, toen én nu, worden niet alleen door mannen uitgedragen. In het begin van de twintigste eeuw waren er georganiseerde groepen vrouwen die zich actief verzetten tegen vrouwenkiesrecht, zoals de Britse Women’s National Anti-Suffrage League. Hun betrokkenheid gaf het antifeminisme extra legitimiteit: als vrouwen zelf zeggen dat ze geen politieke rechten willen, wie kan daar dan tegenin gaan?
Die dynamiek zien we terug bij de vrouw van Waller die zijn ideeën bevestigt. Andere vrouwen in de documentaire doen dit overigens met meer zichtbare tegenzin, wat aangeeft dat de online geuite ideeën niet altijd samenvallen met de geleefde werkelijkheid van de influencers. Theroux legt dat goed bloot.
Wat de anti-suffragettes en de manosphere verbindt, is een onderliggend gevoel van controleverlies en statusangst. Begin twintigste eeuw draaide de vraag om politieke rechten; nu om vrouwelijke onafhankelijkheid. In beide gevallen staat dezelfde existentiële vraag centraal: wat betekent het nog om man te zijn?
Het antwoord volgt een duidelijk schema. Eerst wordt het probleem hergedefinieerd: vrouwenrechten zijn een bedreiging. De complexe werkelijkheid wordt gereduceerd tot een eenvoudig verhaal, vaak met complot elementen erin. Dat verhaal richt zich op (jonge) mannen die op zoek zijn naar houvast. Ten slotte wordt een normatief model gepresenteerd: zó hoort de wereld te zijn en jij kunt die zelf vormgeven.
Vanuit deze feitenvrije kijk op de wereld verbindt het antifeminisme zich gemakkelijk met andere complottheorieën, van the matrix tot antisemitische stereotyperingen. Wie eenmaal gelooft dat de bestaande orde bewust wordt ondermijnd, staat open voor radicalisering.
Ook de fixatie op het uiterlijk van vrouwen is niet nieuw. Het is een bekende manier om vrouwen te disciplineren. Bij de anti-suffragettes zien we hoe een zogenaamd ‘lelijk’ meisje wel feminist móet worden, want geen man wil haar. Als verzuurde oude vrijster zal ze de barricades opgaan. Haar leven als ‘echte’ vrouw is immers mislukt.
Deze denkwijze duikt op in de manosphere in het begrip the wall. Rond hun dertigste verliezen vrouwen hun status, zo stellen de influencers: hun aantrekkelijkheid zal afnemen, en daarmee hun seksuele marktwaarde. Het idee is dat vrouwen pieken tussen hun twintigste en dertigste en daarna snel minder begeerlijk en dus minder relevant worden. Dit verhaal dient als waarschuwing en disciplinering.
Jonge vrouwen krijgen de boodschap: kies op tijd voor de juiste rol, zorg dat je begeerlijk bent, anders eindig je alleen, en waardeloos.
Net als vorig jaar, toen iedereen ontzet was over de serie Adolescence, wordt nu regelmatig de vraag gesteld wat we kunnen doen tegen de manosphere. Het is nogal frustrerend dat iedere stap vooruit zo’n heftige backlash veroorzaakt. Maar het antwoord op die vraag ligt misschien al besloten in de cartoon uit 1907. Als vrouwen bij elkaar komen, een leuke tijd hebben en zich organiseren, wordt het heel snel ingewikkeld voor alfa mannen.
Voor je het weet, staan ze zwetend en met een baby op de arm de was te doen.
Op zoek naar interessant lesmateriaal over de eerste feministische golf en de discussie over vrouwenkiesrecht in Nederland?
Kijk dan op de website van Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis:
https://prod-cdn.atria.nl/wp-content/uploads/2018/09/14103825/eerste-feministische-golf-opdracht.pdf
